PLAGIAT, KOPIOWANIE, INSPIRACJA, CZYLI TRUDNE POJĘCIA W UŻYCIU

Na czym polega plagiat i kiedy do niego dochodzi? Co to jest kopiowanie, kiedy się inspirujemy, a kiedy „zapożyczamy” cudze pomysły?

Na te i inne pytania staramy się odpowiedzieć Wam w tym krótkim, ale treściwym artykule. Należy przede wszystkim wyjaśnić sobie kilka pojęć, o których pewnie każdy słyszał, ale niekoniecznie potrafi je prawidłowo zdefiniować i przypisać do określonych zachowań oraz działań.

Pamiętajmy, że przepisy w kwestii praw autorskich potrafią być zawiłe, ale tutaj decyduje również orzecznictwo, na którym mogą opierać się sądy.

Podstawowe pojęcie które musimy przyswoić to PRAWO AUTORSKIE.

Definicja prawa autorskiego – prawa autorskie to zbiór przepisów regulujących jedną z ważniejszych dziedzin prawa własności intelektualnej. Ochroną prawno – autorską objęte są jedynie te wytwory intelektu człowieka, które spełniają przesłanki „utworu”.

UTWÓR

Jest to każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Utwór podlega ochronie, wynikającej z prawa autorskiego. W szczególności utworami objętymi ochroną prawno-autorską są:

1) filmy,
2) muzyka,
3) fotografie,
4) książki,
5) piosenki,
6) plakaty,
7) przedstawienia teatralne,
8) projekty architektoniczne.

Nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego:

  • akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
  • urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
  • opublikowane opisy patentowe lub ochronne,
  • proste informacje prasowe.

Z takich utworów możemy korzystać w sposób dowolny.

Autorskie prawa osobiste

Autorskie prawa osobiste są prawami „ojcostwa utworu” i obejmują przede wszystkim prawo autora do wiązania z dziełem jego nazwiska. Prawo to nigdy nie wygasa i jest, z natury rzeczy, niezbywalne, nie można się go zrzec ani przenieść na inną osobę. W ramach ochrony dóbr osobistych autor ma prawo do przedstawiania utworu pod pseudonimem lub anonimowo. Do osobistych praw autorskich należy także prawo do zachowania niezmienionej treści i formy utworu, zakazujące wprowadzania zmian, zniekształceń, przeinaczeń czy prawo do nadzoru nad korzystaniem z dzieła. Warto nadmienić, że prawo do anonimowej publikacji dzieła jest często wykorzystywane w umowach kupna/sprzedaży utworów – umowne zobowiązanie nabywcy do anonimowego rozpowszechniania dzieła jest de facto zrzeczeniem się przez twórcę autorskiego prawa osobistego do oznaczenia utworu nazwiskiem lub pseudonimem.

Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Autorskie prawa majątkowe

Autorskie prawa majątkowe (ang. copyright) to monopol praw majątkowych na rzecz autora utworu lub posiadacza praw (który najczęściej uzyskał te prawa na mocy umowy z autorem). Powodem wprowadzenia praw autorskich majątkowych było zabezpieczenie interesów twórców oraz innych posiadaczy praw do utworów. Zasadą w prawie autorskim jest, że z utworu może korzystać lub nim rozporządzać tylko osoba uprawniona. Osobą uprawnioną jest w pierwszej kolejności posiadacz praw do utworu. Osoba taka (lub inny podmiot) może następnie udzielić innym uprawnień do korzystania z utworu, na mocy umowy licencyjnej lub umowy przekazującej prawa do utworu.

Autorskie prawa majątkowe są ograniczone przez zasady dozwolonego użytku, określające ograniczenia i wyłączenia z ochrony prawnoautorskiej. Ustawa rozróżnia dozwolony użytek prywatny oraz dozwolony użytek publiczny.

Autorskie prawa majątkowe są ograniczone w czasie.

Jedno z ważniejszych pojęć dotyczących praw autorskich to dozwolony użytek.

Dozwolony użytek prywatny – prawo do nieodpłatnego korzystania – bez zezwolenia twórcy – z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego.

Dozwolony użytek publiczny – umożliwienie określonej grupie podmiotów korzystania z utworów objętych autorskimi prawami majątkowymi. Działanie takie może odbywać się w pewnych okolicznościach wskazanych w ustawie i jest uzasadnione celami istotnymi społecznie.

Utwór rozpowszechniony – taki, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie.

Okej, nasza wiedza na temat tego, czym jest prawo autorskie została uzupełniona, przejdźmy więc do możliwości jego złamania…

Plagiat…Trudno jednoznacznie zdefiniować pojęcie plagiatu, ponieważ w przepisach nie jest ono nigdzie konkretnie opisane.

Z łac. słowo plagiatus oznacza skradziony, przyjęło się więc, że plagiat to przywłaszczenie autorstwa cudzego utworu lub jego części.

Encyklopedia PWN podaje, że “plagiat to naruszenie osobistych praw autorskich polegające na przywłaszczeniu całości lub części cudzego utworu, pracy, nauk, działa artyst. itp., a także zapożyczenie treści z cudzych dzieł (bez względu na nośnik), podane jako własne i opublikowane pod własnym nazwiskiem.”

Nie każde naruszenie prawa autorskiego jednak jest plagiatem, a plagiatu można się dopuścić także działając zgodnie z prawem autorskim. Plagiat będzie zatem naruszeniem prawa autorskiego wtedy i tylko wtedy, gdy dochodzi do przypisania lub wprowadzenia w błąd co do autorstwa utworu lub jego fragmentu. Ściśle rzecz ujmując, będzie to wtedy naruszenie autorskich praw osobistych, ale może temu towarzyszyć także naruszenie praw majątkowych.

Przykładowo: krawcowa, która uszyje piekną sukienkę z wykroju stworzonego przez konstruktora odzieży i przypisze sobie autorstwo całości, łącznie z wykrojem popełnia plagiat.

Dziewczyna, która uszyje super dresik inspirując się jakimś bardzo popularnym i unikatowym modelem ubrania od konkurencji i powie, że to jej autorski pomysł, popełni plagiat.

Wyróżniamy dwa rodzaje plagiatu:

plagiat jawny, czyli przypisanie sobie autorstwa wprost, co do całości lub części utworu,

plagiat ukryty, czyli taki, gdzie plagiator przypisuje sobie autorstwo całego cudzego utworu, lub jego części, poprzez włączenie go do swojego dzieła. W szczególności poprzez powtórzenie go w zmodyfikowanej formie, bez utraty sensu

Okej, skoro mniej więcej wiemy już co to plagiat, warto podkreślić, przestępstwo plagiatu regulują przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Za plagiatowanie stanowiące naruszenie prawa autorskiego grozi nie tylko odpowiedzialność cywilna (zaniechanie naruszenia czy wydanie osiągniętych nielegalnie korzyści), ale też odpowiedzialność karna (grzywna a nawet kara ograniczenia albo pozbawienia wolności do lat 3).

O plagiacie słów kilka zostało już napisanych, rozwińmy więc kolejne hasła oscylujące w temacie:

Kopiowanie to za Wikipedią “proces tworzenia obiektu na wzór innego obiektu. W zależności od kontekstu to pojęcie może mieć różne znaczenia. W przypadku informacji w postaci cyfrowej proces kopiowania prowadzi do utworzenia obiektu identycznego z pierwotnym we wszystkich aspektach. W pozostałych przypadkach kopia odpowiada oryginałowi jedynie pod pewnymi względami.”

Kopiować można wiele rzeczy, między innymi:

  • kopiowanie dzieła – w sztuce, dokładne powtórzenie wykonanego wcześniej dzieła, w celach bezpieczeństwa (udostępniania kopii zamiast oryginału) bądź fałszerstwa,
  • kopiowanie konstrukcji – w przemyśle, kradzież projektów należących do innych przedsiębiorstw

Wzorowanie się (także: ściąganie, zapożyczanie, inspiracja, kopiowanie, naśladownictwo, naśladowanie, imitatorstwo, imitowanie) – zapożyczanie pomysłów, koncepcji, idei, rozwiązań; wzorowanie się na cudzych przemyśleniach, rozwiązaniach i pomysłach.

Zwykle jest to działanie pozytywne i racjonalne (nie ma większego sensu wymyślać od nowa koła lub prochu ani wyważać tzw. otwartych drzwi). Zwłaszcza gdy pierwotna koncepcja (lub kilka pomysłów wziętych razem) stanowi tylko punkt wyjścia do opracowania lub udoskonalenia własnego rozwiązania.

Naśladownictwo za SJP PWN

1. «wzorowanie się na kimś lub na czymś»

2. «to, co jest wykonane na wzór czegoś»

Zgodnie z ustawą o Zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem będącym nieuczciwą konkurencją jest naśladowanie gotowego produktu, polegające na tym, że za pomocą technicznych środków reprodukcji jest kopiowana zewnętrzna postać produktu, jeżeli może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu.

Samo jednak naśladownictwo towarów innego przedsiębiorcy, które nie korzystają ze szczególnej ochrony wynikającej z praw wyłącznych, nie jest sprzeczne z zasadami konkurencji i nie jest tym samym czynem nieuczciwej konkurencji, nawet w wypadku zgodności wymiarów kopii z pierwowzorem.Jeżeli ustawa zakazywałaby naśladownictwa w sposób absolutny, to niezgodne z prawem byłoby wchodzenie na rynek z podobnymi produktami.

Kiedy więc naśladownictwo jest dozwolone?

Śledząc sama ustawę oraz stanowiska przedstawicieli doktryny przyjąć należy, iż naśladowanie cudzych produktów jest dozwolone, gdy:

  • ich ochrona nie wynika z przepisów chroniących własność intelektualną;
  • nie zachodzi niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd co do tożsamości produktu lub producenta oraz
  • nie ma miejsca przypadek pasożytniczego naśladownictwa stanowiącego naruszenie dobrych obyczajów (zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy znk);
  • naśladownictwo dotyczy cech funkcjonalnych produktu, z zastrzeżeniem dotyczącym niewprowadzania w błąd. A kiedy naśladownictwo cudzych produktów jest zakazane?

Ogólnie można stwierdzić, że naśladownictwo cudzych pomysłów/produktów zakazane jest kiedy dla przeciętnej Nowakowej bez specjalistycznej wiedzy nie jest właściwie możliwe odróżnienie kopii od oryginału – tzw. niewolnicze naśladownictwo. Przy czym wytwórca kopii i oryginału muszą pozostawać ze sobą w stosunku konkurencji, omówionym już we wcześniejszych wpisach. Muszą zatem działać na tym samym rynku.

Przedsiębiorcy  producenci mogą mieć wątpliwości, w jakim zakresie kopiowanie cudzych produktów jest dozwolone. Z zasady nie powinno ono dotyczyć wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych, które zostały zastrzeżone zgodnie z przepisami ustawy z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tj. DzU z 2013 r., poz. 1410). Na rynku jest jednak wiele produktów, które z takiej ochrony nie korzystają. Nie oznacza to automatycznie, że można je dowolnie kopiować i powielać. Celem ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest ochrona produktów, gdy dany  wzór przemysłowy nie korzysta z prawa rejestracji. Nielegalne naśladownictwo występuje w przypadku, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione w art. 13 ustawy. Naśladownictwo cudzych produktów nie jest samo w sobie zabronione.

Kilka nurtujących świat rękodzielników pytań oraz rzeczowych odpowiedzi prawnika, znajdziecie na blogu QURKOKO.

W artykule tam zamieszczonym znajdziecie m.in.

– Wrzucam zdjęcie czyjejś pracy na grupę FB i ogłaszam „przetarg” na to kto mi taką pracę skopiuje. Kto w tym momencie łamie prawo? Ten kto taką pracę splagiatuje czy również osoba wystawiająca takie ogłoszenie?

– Czy pracę, którą odtworzyłam 1:1 na podstawie czyjegoś zdjęcia mogę potem sprzedawać jako twór własny lub zrobić je na użytek własny, ale promować w sieci bez podawania źródła oryginału?

– Robiąc coś na podstawie tutorialu z gazety jestem autorką pracy, ale nie wzoru. Czy wrzucając zdjęcie pracy do internetu muszę zaznaczać skąd wzór jest (podawać nazwę gazety)?

i wiele innych ciekawych pytań i odpowiedzi

Przydatne linki, które warto odwiedzić, bo o prawach autorskich oraz pojęciach dziś poruszonych wiedzy nigdy dość. Szanujmy nawzajem siebie oraz swoją pracę 🙂

Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19940240083

Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU1993047

Źródła:

https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-plagiat-a-co-to-jest-wlasciwie

https://prawokultury.pl/kurs/plagiat

https://www.signs.pl/plagiat%2C-inspiracja-czy-opracowanie,31939,artykul.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kopiowanie_(powielanie)

http://nieuczciwakonkurencja.pl/nasladownictwo-produktow/kiedy-nasladowanie-cudzych-produktow-stanowi-czyn-nieuczciwej-konkurencji/

https://sjp.pwn.pl/slowniki/na%C5%9Bladownictwo.html

https://www.rp.pl/artykul/1122945-Kiedy-kopiowanie-cudzych-produktow-jest-sprzeczne-z-przepisami.html

Opracowanie: Zespół redakcyjny Szyjemy Online

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *